|
|
Yıllarboyunca elektrik bilim adamları için zor bir konu olmuştur.
Mevcutolduğu uzun zamandan beri bilinmesine rağmen, eski insanlar
elektriğintam olarak ne olduğunu açıklamakta büyük zorluk çekmiştir.
Binlerce yıl önce,insanlar sarı amberin sürtünme sonucu birçok hafif
cisimleri çektiğinianlamıştır. Eskiçağda insanlar bazı hayvanlarda
elektrik bulunduğunugörmüş, hatta bazı hastalıkları tedavi etmek için
torpil balığındagörülen elektrik yükü boşalmasını kullanmayı bile
denemiştir.
Cisimlerinelektrik özelliğinden faydalanılan pusulayı ilk kullananların
Çin'lilerolduğu sanılmaktadır. Çin'li general Huang-ti, mıknatıs
özelliğe sahiptaşların yüklü olduğu bir kayığın sürekli kuzeye doğru
yöneldiğini farketmiştir. Bu gözlem sonucunda taş ve tahta parçaları
ile basit birdüzenek yaparak, bu düzeneği kuzey yönünü bulmak için
kullanmıştır. Hanhanedanlığı zamanında Çinli komutanların bu pusulayı
sık sıkkullandıkları sanılmaktadır.
Ortaçağda bu alanda fazla bir yenilik olmamıştır.
1600yıllarında İngiliz fizikçisi William Gilbert, kükürt ve reçine
gibibazı maddelerin amberle aynı özellikleri taşıdıklarını, metaller
gibibazı maddelerin ise elektriklenmediklerini ortaya koymuştur.
17.yüzyılın ortalarında, Alman fizikçisi Otto von Guericke,
elektriklicisimlerin benzer yüklü maddeler tarafından itildiğini
saptamış ve1660’ta elektrik kıvılcımlarının gözlenmesini sağlayan
elektrostatikmakineyi icat etmiştir. Otto von Guericke elektriği ıslak
bir telyardımıyla kısa mesafelerde de olsa taşımayı başarmıştır.
18.yüzyılda, elektrik konusundaki ard arda gelen gelişmeleri
insanlarhayranlıkla izlemişlerdir. Statik elektrik üreteçleri
gösterilerde sıksık sergilenmiştir. Hollandalı matematik öğretmeni
Pieter VanMusschenbroek, "Leyden Kavanozu" adı ile anılan bir saklama
kabınıkeşfederek elektriğin saklanabileceğini göstermiştir. Bu
kavanoztelevizyon, bilgisayar, kamera gibi günümüzde kullanılan
modernaraçların elektronik devrelerinde kullanılan sığaçların
(kapasitör)atası olarak kabul edilmektedir.
BenFranklin 1752 yılında meşhur uçurtma deneyini yapmıştır.
Fırtınabaşlamak üzereyken, uçurtmasının tepe noktasına kadar bağladığı
telyardımıyla havalanmasını sağlamış, telin ucuna da bir metal
anahtarasmış, anahtarın ucuna da bir "Linden Kavanozu" yerleştirmiştir.
Yağmuripi ıslatınca tel iletken hale gelmiş, telden akan elektrik
akımıyardımıyla "Linden Kavanozunu" durağan elektrik ile doldurmuştur.
1770'lerinsonlarında ve 1780'lerin başlarında iki İtalyan profesör
ilginçbuluşlar yapmıştır. İtalyan profesör Luigi Halvani, ölü
kurbağalarınbacaklarının elektrik makineleri yanında getirildiklerinde
kasıldığınıkeşfetmiştir. Bu gözlemini doğrulamak için deneyler yapmış
vekurbağanın sinir hücrelerinin elektrik taşıdığını düşünmüştür.
Diğerbir İtalyan profesör olan Alessandro Volta, bugün bildiğimiz
anlamdapilleri ilk kez icat etmiştir. Üst üste dizilmiş kurşun
tabakalar, asitveya tuza banılmış kağıtlar ve bakır kullanarak ilk pil
düzeneğiniyapmış, elektriğin saklanıp kontrollü bir şekilde
kullanılabileceğinigöstermiştir.
Elektrik alanında enbüyük buluşlardan birini 1785 yılında Coulomb
gerçekleştirmiştir.Coulomb birbirleriyle farklı elektrik yüküne sahip
cisimlerinarasındaki çekim kuvvetlerini ölçüp, soyut elektrik kavramına
elektrikmiktarı ya da elektrik yükü adı verilen kesin olarak
ölçülebilir birbüyüklüğün denk düştüğünü göstermiştir.
19.yüzyılınilk yarısında, Micahel Faraday, İngiltere'de elektrik ve
mıknatısbilimi üzerine deneyler gerçekleştirmiş, ve yaptığı çalışmalar
motor,jeneratör, transformatör, telgraf ve telefon gibi modern
buluşlarınyapılmasına yol açmıştır. Faraday ayrıca bugün sıkça
kullanılan katot,anot, iyon, elektrot gibi kelimelerin de türetilmesini
sağlamıştır.Faraday'ın elektromanyetik irkilim (indüksiyon) ilkeleri
bugün elektriksantrallerinde elektrik üretmek için kullanılmaktadır
Dahasonra bütün bu sonuçlar Laplace, Poisson ve Gauss gibi bilim
adamlarıtarafından tarafından 19. yüzyıl başlarında denklem haline
getirilmişve 1897 yılında Thomson’un elektronu bulması ile söz konusu
deneyselsonuçların büyük bir bölümünün açıklanmasını sağlanmıştır.
Fransızbilim adamı Andre Ampere, elektrik akımının ölçülmesine büyük
katkılaryapmıştır. Amerikalı bilim adamı Joseph Henry, elektromanyetik
irkilim(indüksiyon) üzerine çalışmalar gerçekleştirmiştir. Karl
Gausselektromanyetik irkilimin ölçülmesi için kullanılacak
birimlerioluşturmuştur. Alman bilim adamı Georg Ohm, voltaj, akım ve
dirençarasındaki ilişkiyi bulmuştur. Biz bu ilişkiye Ohm Yasası
adınıvermekteyiz. |
|
Ana Sayfa
