|
|
Bir elektrik jeneratörü mekanik enerjiyi elektrik enerjisinedönüştüren
bir cihazdır. Buradaki işlem elektrik ve manyetizmaarasındaki ilişkiye
dayanır. Bir manyetik alan içinde bir tel yadaelektrik ileten herhangi
bir iletken hareket ettiği zaman teldeelektrik akımı oluşur. Elektrik
kullanım endüstrisinde kullanılan büyükjeneratörler, durgun bir
iletkene sahiptir. Dönen bir şaftın ucunaeklenmiş olan bir mıknatıs,
durgun bir iletken halka içineyerleştirilir. Halka uzun bir tel ile
sarılmıştır. Mıknatıs döndüğüzaman, telin her bir kesiminde küçük bir
elektik akımı üretilir. Telinher kesimi küçük ayrı bir iletkenden
oluşur. Her bir bölümdeki küçükakımların toplamı önemli derecede büyük
bir akım oluşturur. Elektrikgücü için kullanılan akım işte bu akımdır.
Elektrik üretmek için türbünler nasıl kullanılır?
Elektrik kullanan bir güç istasyonu, ya bir türbün, motor ve sutekeri
yada bir elektrik jeneratörünü çalıştıracak diğer benzermakinaları yada
mekanik yada kimyasal enerjiyi elektrik enerjisinedönüştürmek için, bir
aleti kullanır. Buhar türbünleri, içten yanmalımotorlar, benzin
kullanan motorlar, su türbünleri ve rüzgar türbünleri,elektrik üretmek
için en yaygın metotlardır. Dünyadaki elektriküretimin çoğunda buhar
türbünleri kullanılmaktadır.
Bir türbün hareketli bir sıvının (sıvı yada gaz) kinetik
enerjisinimekanik enerjiye dönüştürmek için kullanılır. Buhar
türbünleri şaftüstüne monte edilmiş jeneratörle bağlantılı şaftı
döndürmek içinbuharın zorladığı bir seri kanatlara sahiptir. Fosil
yakıtlı bir buhartürbününde, bir fırın içinde yanan yakıt bir kaynatıcı
içindeki suyuısıtmak ve buhar haline getirmek için kullanılır.
Büyük fırınlarda suyu ısıtıp buhar üretmek için kömür, petrol yadadoğal
gaz kullanılır. Ülkelerin çoğunda elektrik üretmek için şimdiyekadar en
büyük ve tek enerji kaynağı olarak kömür kullanılmıştır. Buharelde
etmek için yakıt olarak doğal gaz, yada sıvı yakıt kullananfırınlardan
da büyük miktarlarda elektrik üretilmeye devam etmektedir.Su buharı
üretimini gerçekleştirme de nükleer fission diye bilinen birişlem
vasıtasıyla nükleer yakıtlardan da yararlanılmaktadır. Birnükleer güç
santralında, bir reaktör, esas olarak zenginleştirilmişuranyumdan
oluşan bir nükleer yakıt çekirdeğine sahiptir. Uranyumatomlarına
nötronlar çarptığı zaman, uranyum atom çekirdeği bölünür(fission), ısı
ve daha fazla nötron açığa çıkar. Kontrollü şartlaraltında açığa çıkan
nötronlar uranyum yakıtındaki diğer uranyumatomlarına çarpar. İşlem
böylece devam eder. Açığa çıkan ısıylazincirleme bir reaksiyon
sağlanarak sürekli parçalanmagerçekleştirilir. Isı, suyu buhara
dönüştürmek ve buhar, elektriküreten bir türbünü döndürmek için
kullanılır. Nükleer güce sahipülkelerde 2001 yılında tüm ülkelerdeki
elektriğin %21 i nükleer güçtenüretilmiştir.
Bir jeneratöre bağlı bir türbünü döndürmek için düşen su kullanmakda
bir yöntemdir. Elektrik üreten hidro- elektrik sistemlerinin ikitemel
tipi vardır. Birincisinde akan su bir barajda biriktirilir,Borular
vasıtasıyla su yüksekten düşürülerek elektrik üretecekjeneratörü
çalıştırmak için türbün kanatları üstüne bir basınçuygulanır. İkinci
sistemde, elektrik üretmek için türbün kanatlarınabasınç uygulayan
düşen su değil doğrudan ırmak akımının gücüdür.
Diğer üretim kaynakları
Jeotermal güç, yeraltındaki suyun ısınmış bir halde
yeryüzüneçıkmasıdır. Bu sıcak su, bazı alanlarda buhar türbün
santrallerindekullanılan buharı üretmekte kullanılır. Dünyada jeotermal
güçtenelektrik üretiminde yararlanılması halen elektrik üretiminin
ancak %5 ikadardır.
Solar güç, güneş enerjisinden türetilir. Ancak, güneş enerjisi tümgün
boyunca yoktur ve oldukça dağınık durumdadır. Bu sebeple
elektriküretiminde kullanılması tarihsel olarak fosil yakıtlardan
pahalıdır.Fotovoltaik çevrim, bir fotovoltaik güneş pilinde güneş
ışığındandirekt olarak elektrik üretir. Solar-termal elektrik
jeneratörleri,türbünleri çalıştıracak buhar üretiminde direk güneş
radyasyonunukullanır. Solar bazda elektrik üretimi son yıllarda
fotovoltaiklerinkullanılmasıyla artmaya devam etmektedir.
Rüzgar gücü, rüzgar hızının sağlamış olduğu enerjinin
elektriğedönüştürülmesidir. Rüzgar gücü hızla büyüyen bir elektrik
kaynağıdır.Bir rüzgar türbünü, tip olarak bir rüzgar miline
benzemektedir.
Biyomas, odun, kentsel atıklar, tarımsal artıklar, mısır sapları
vebuğday samanları,.., gibi kaynakları içine alır. Bunlar
elektriküretimi için diğer enerji kaynaklarının bazılarıdır. Bu
kaynaklarkaynatıcılarda kullanılan fosil yakıtların yerine kullanılır.
Odun yadaatıkların yanmasıyla oluşan buhar, alışılmış buharlı
elektriksantrallerinde kullanılır. |
|
Ana Sayfa
