|
|
ÖNEMİ:
Elektrik enerjisinin en önemli özelliklerinden biride üretildiği yerden
çok uzaklara taşınabilmesidir.Bu taşınmanın verimli bir şekilde
yapılabilmesi için gerilimin yeteri kadar yüksek olması gerekir.
Santrallerde generatörler yardımı ile üretilen elektrik enerjisinin
gerilimi çok yüksek değildir.Generatör çıkış gerilimleri
0,4-3,3-6,3-10,6-13,0-14,7-15,8 ve 35 Kilovolt (kV) değerlerindedir.Bu
gerilimler enerjinin çok uzak bölgelere taşınabilmesini sağlayacak
kadar yüksek olmadığından Gerilimi yükseltilmesi ancak transformatör
ile gerçekleştirilir.
Transformatörler, gerilimi alçaltma ve yükseltme şekline göre iki çeşittir:
Alçaltıcı Transformatörler:Primer sargısına uygulanan gerilimi sekonder
sargısından daha alçak bir şekilde aldığımızda bu tip transformatörlere
alçaltıcı tip transformatörler denir.
Yükseltici Transformatörler: Primer sargısına uygulanan gerilimi
sekonder sargısından daha yüksek bir şekilde aldığımızda bu tip
transformatörlere yükseltici tip transformatörler denir.
SINIFLANDIRILMASI:
Transformatörler çeşitli özellikleri dikkate sınıflandırılır:
1-Manyetik nüvenin yapılışı şekilnde:
a-Çekirdek tipi
b-Mantel tipi
c-Dağıtılmış nüve tipi
2-Faz sayısımna göre
a-Primer ve sekonder akımı aynı sayıda faza sahip olanlar
b-;Primer ve sekonder farklı sayıda faza sahip olanlar
3-Soğutma şekline göre
a-Kuru transformatörler
b-Yağlı transformatörler
4-Kuruluş yerlerine göre
a-İç tipi
b-Açık hava tipi
5-Sargı tiplerine göre
a-Silindirik sargı
b-Dilimli sargı
6-Çalışma prensibine göre
a-Sabit akımlı
b-Sabit gerilimli
7-Sargı durumlarına göre
a-Yalıtılmış sargılı
b-Oto transformatörler
8-Soğutucu cinsine göre
a-Hava ile soğutma
b-Yağ ile soğutma
c-Su ile soğutma
9-Kullanış amaçlarına göre
a-Güç transformatörlerib-Ölçü transformatörleri
c-Çeşitli aygıt ve makinalarda kullanılan transformatörler
YAPILARI:
Transformatörler ince,özel silisli saçalardan oluşan kapalı bir
manyetik gövde ile bunun üzerine,yalıtılmış iletkenlerle sarılan
sargılardan oluşur.En basit şekilde iki sargı bulunur.Bu sargılardan
birine PRİMER veya birinci devre diğerine ise SEKONDER veya ikinci
devre adı verilir. Primer ve sekonder sargılarının birbirlerine
elektriksel bir bağlantısı yoktur.
E1 E2
U1 U2
I1 I2
Q Manyetik akı
ÇALIŞMA PRENSİBİ:
Transformatörün primer sargısına alternatif bir gerilim
uygulandığında,bu sargı değişken bir manyetik alan oluşturur.Bu
alan,üzerinde sekonder sargısınında bulunduğu manyetik demir nüve
üzerinde devresini tamamlar.Primere uygulana alternatif gerilimin
zamana bağlı olarak her an yön ve şiddeti değiştiğinden oluşturduğu
manyetik alanında her an yönü ve şiddeti değişir.Bu alanın sekonder
sargılarını kesmesi ile sargılarda alternatif bir gerilim endüklenir.
Transformatörlerin primer sargılarına doğru gerilim uygulandığında gene
bir manyetik alan meydana gelir.Ancak bu manyetik alan,sabit bir
alandır.Bu alanın yönü ve şiddeti değişmeyeceğinden sekonder
sargılarında bir (elektro motor kuvveti) emk indüklemesi söz konusu
olmaz.
TRANSFORMATÖR SARGILARI
Transformatör primer ve sekonder sargıları sarılışlarına göre ikiye ayrılırlar:
1-Silindirik şekildeki sargılar
2-Dilimli sargılardır.
Transformatör nüvesi hangi tipte olursa olsun sargı şekli bu iki sargı
şeklinden birisidir.Hangi sargı tipinin uygun olacağı
transformatörlerin tipine,gerilimine,akım şiddetine,yalıtma ve soğutma
durumlarına göre değişir.Sargıların sipir sayıları,iletken kesitleri ve
yalıtkanları belirlendikten sonra,sargıların nüveden yalıtılmaları
belirlendikten sonra,sargıların nüveden yalıtılmaları için ya makaralar
veya başka yalıtma yöntemleri kullanılır.
SİLİNDİRİK SARGILAR:
Silindirik sargılar nüve üzerine makara şeklinde sarılan
sargılardır.Küçük güçlü transformatörlerde alçak gerilim ve yüksek
gerilim için hazırlanan makara şeklindeki sargılar,alçak gerilim
sargısı altta olacak şekilde yerleştirilir.
DİLİMLİ SARGILAR:
Büyük akımlı transformatörlerde silindirik sargılar kullanılarak
akıımın dinamik etkileri ve soğutma zorlukları bakımından
sakıncalıdır.Dilimli sargı tipinde
Primer ve sekonder sargıları bölümlere ayrılarak sarılır.Her bir sargı
dilimi,alt ve üst sargı dilimlerinden yalıtılır.Bu sargı dilimleri bir
primer sargı dilimi bir sekonder sargı dilimini izleyecek şekilde
sıralanır.Yalıtkanlığı sağlamak bakımından alçak gerilim sargısı bir
dilimi ikiye ayrılıp bacanın en alt ve en üst kısmına yerleştirilir.
SARGILARIN YALITILMASI:
Transformatörlerin primer ve sekonder sargılar değişik gerilimlerdir.Bu
sargılar birbirlerinden yalıtıldıkları gibi,nüveye karşıda
yalıtılırlar.Sargılar yalıtılmış iletkenlerden sarılmış olsa da sarım
katları arasına ayrıca yalıtkanlar koyularak yalıtılırlar.Yalıtkan
olarak presbant,kağıt,mika,bazı plastik maddeler,çeşitli yağlar,pamuk
reçine,ağaç takozlar ve pertinaks gibi bazı maddeler konularak
yalıtılmaktadır.8Havanın delinme gerilimi 20 kV/cm. presbantın 30
kV/cm. yağların ise 100 kV/cm. ile 200 kV/cm, arasındadır.
Küçük güçlü transformatörlerde alçak gerilim sargısı ile nüve arasında
presbanttan yapılan makaralar bulunur.Buna karşılık büyük güçlü
transformatörlerde yalnız gövde presbantı kullanılmaktadır.Sarım
katları arasında ve alçak alçak gerilim sargısında nüveden
yalıtılmasında,presbant kullanılmasına karşılık,yüksek gerilim
sargılarında havalandırma kanalları oluşturmak ve sargı silindirlerinin
baş taraflarını nüveden yalıtmak için pertinaks levhalar kullanılır.
TRANSFORMATÖRLERİN DÖNÜŞTÜRME ORANLARI
Bir iletkende emk. indüklenebilmesi o iletkenin sabit bir manyetik alan
içerisinde hareket ettirilmesi veya değişen bir manyetik alan içine
bulundurulması gerekir.Bir transformatörün birinci devre sargılarına
alternatif bir gerilim uygulandığında ikinci devre uçlarına bir yük
bağlanmasa yani ikinci devre uçları açık olsa da,birinci devre
sargılarında çok küçük bir boş çalışma akımı geçer.Geçen bu akımın
oluşturduğu değişken (alternatif) akı,sekonder sargılarını keserek bu
sargılar etrafında alternatif bir emk. endüklenir.
Transformatör boştaki akımın oluşturduğu manyetik akının sekonder
sargılarını kestiği ve boştaki nüve kayıplarının sıfır olduğu var
sayılırsa böyle bir transformatör ideal bir transformatördür.İdeal bir
transformatörde sekonder sargısın kesen kuvvet çizgilerinin tamamı
primer sargısında keser.Bu durumda transformatörün her iki sargısında
da sipir başına aynı gerilim indüklenir.Primer ve sekonder sargılarda
indüklenen bu gerilimler aynı Q akısı tarafından oluşturulduğundan
aralarında bir faz farkı yoktur.
Transformatörün primerinde oluşan E1 emk. Lenz kanuna göre kendisini
oluşturan U1 gerilimine ters yönde olup yaklaşık olarak eşit
değerdedir.(Gerçekte E1 emk.U1 den %1 ila %2 oranında küçüktür.)
Transformatörün dönüştürme oranlarının ve diğer bilgileri şu şekilde bulabiliriz:
E1:Primerde indüklenen emk.
E2:Sekonderde indüklenen emk.
U1:Primer gerilimi
U2:Sekonder gerilimi
N1:Primer sipir sayısı
N2:Sekonder sipir sayısı
I1:Primer akımı
I2:Sekonder akımı
US:Sipir başına indüklenen gerilim
a,K: Dönüştürme oranı
f:frekans
4.44:Sabit sayı
10(-8):İndüklenen E.M.K.’nin Volt cinsinden çıkması için kullanılan sabit sayıyı ifade eder.
Q:Manyetik akı
Bir fazlı transformatörde indüklenen e.m.k. değeri genel olarak şu formülle yazılır;
E=4,44 . f . Q . N . 10(-8)
Bu formülden yararlanarak primer ve sekonder için;
U1=4,4 . f . Q . N1 . 10(-8) ...Volt
U2=4,44 . f . Q . N2 . 10(-8) ...Volt bulunur.
Sipir başına indüklenen gerilim ise
Us=U1 / N1 veya Us=U2 / N2 (Volt/sipir)’dir.
K=U1 / U2=N1 / N2=I2 / I1 Bu orana dönüştürme oranı denir.
PROBLEMLER:
1-Dönüştürme oranı 10 olan bir transformatörün sekonder gerilimi 150 Volttur.bu transformatörün primer gerilimi hesaplayınız.
a=U1 / U2 =U1= a . U2 =U1 =10 . 150 =750 Volt
2-Bir fazlı transformatörün primer sargılarında N1 =500 sipir
bulunmaktadır.Bu transformatörün primerine 220 V
uygulandığında,sekonderde 110 V okunmaktadır.
a-Bu transformatörün dönüştürme oranını
b-2. devredeki sipir sayısını
c-Sipir başına indüklenen gerilimi hesaplayınız.
U1:220 V N1:500 US: ?
U2:110 V N2: ?
a- K=U1 / U2 olduğundan K=220/110 =2 bulunur.
b- U1 / U2 =N2 / N2 eşitliğinden 220/110 = 500 / N2
N2=500 . 110 / 220 = 250 sipir sekonder sargısıdır.
c-US=U1 / N1 =220 / 500=0,44 volt/sipir
3-Primer gerilimi U1220 volt,sekonder gerilimi ise U2=55 volt olan bir
transformatörün primer sargılarından I1=4 Amper akım geçmektedir.Bu
transformatörde sipir başına indüklenen gerilim US=0,5 volt olduğuna
göre istenenleri bulunuz.
a-Sekonder akımı I2 yi,
b-Primer ve sekonder sipir sayılarını N1 ve N2 yi,
U1220 I1=4
U2=55 US=0,5
a- U1 / U2 =I2 / I1 I2=U1 . I1 /U2 =220 . 4 / 55 =16 Amper.
b- US = U1 / N1 N1=220 / 0,55 = 440 sipir primer sargısı
US= U2 / N2 N2=55 / 0,5 = 110 sipir primer sargısı
SARIM SAYILARININ BULUNMASI:
Transformatörde sipir sayıları gerilimlerle doğru orantılıdır.Bir
transformatörün sipir sasyılarını bulabilmek için,dönüştürme oranından
faydanıldığı gibi,indüklenen emk. formülündende faydanalınır.Bunun için
çalışma gerilimi,frekans,nüve kesiti ve manyetik endüksiyonun bilinmesi
gerekir.Bu değerler yardımıyla sipir sayıları bulunur.
TRANSFORMATÖRLERDE KAÇAK AKILAR
Bir transformatörün primerine alternatif bir gerilim uygulandığında,bu
sargıdan geçen akımın oluşturduğu manyetik akının oluşturduğu manyetik
akınını tamamı ikinci devre iletkenlerini kesmez.Akımın küçük bir kısmı
devresini havadan tamamlar. Devresini havadan tamamlayan bu akıların
tamamına KAÇAK AKILAR denir.Kaçak akı ne kadar çok olursa Faydalı akı o
kadar azalır.bunun sonucunda ikinci devrede sipir başına indüklenen
gerilim birinci devrede indüklenen gerilimden çok daha az olur.bunun
sonucunda sekonderde emk. azalır.
Boş çalıma durumunda kaçak akı faydalı akının % 5’i kadardır.
Kaçak akıyı azaltıcı önlemler:
1-primer ve sekonder sargılarının uygun bir şekilde sarılmış olmaları
2-Nüve için kullanılan saçların manyetik gerginliğe ve havaya göre çok yüksek olması
3-Transformatör primer ve sekonder sargılarının üst üste ve aynı ayağa sarılması kaçak akıyı azaltır.
Primer ve sekonder sargılardan geçen akımların oluşturdukları kaçak
akılar, faydalı akıyı azalttıklarından, primer ve sekonder iç
gerilimlerinin düşmelerine neden olmaktadırlar.Bunun sonucunda sekonder
çıkışında gerilim azalması görülür.kaçak akıların oluşturdukları
gerilim düşümleri tam indüktif özellikte olup,akımdan 900
ileridedir.Kaçak akıları transformatör devresine seri bağlanmış
reaktanslar şeklinde gösterebiliriz.Bu reaktansalar primer ve sekonder
için ayrı ayrı gösterilir ve KAÇAK AKI REAKTANSI adını alırlar.
Bazı özel transformatörlerde kaçak akılar istenir.
Kaynak makinelerinde,kısa devre akımlarının azaltmada,paralel çalışmayı
kolaylaştırmada ve ark fırınlarının güç devrelerinde kullanılan
transformatörün kaçak rektansı büyük istenmektedir.
TRANSFORMATÖRLERDE REGÜLASYON
Bir transformatörde primer gerilimi anma akımı değerinde sabit
tutulup,sekonderden anma yük akımı çekilirse sekonder geriliminin
boştaki değerine göre değişme görülür.Sekonderin boş ve tam yüklü
durumdaki gerilimleri arasındaki farka,transformatörün GERİLİM
DEĞİŞMESİ veya GERİLİM REGÜLASYONU denir.Bu farkın tam yüklü durumdaki
sekonder gerilimine oranına GERİLİM REGÜLASYONU YÜZDESİ denir.
TRANSFORMATÖRLERİN KAYIPLARI
KAYIPLAR:
Bütün elektrik makinelerinde olduğu gibi transformatörlerinde kayıpları vardır.Bu kayıplar ikiye ayrılırlar:
1-Demir Kayıpları
2-Bakır Kayıpları
Transformatörlerin döner parçaları olmadığından sürtünme ve rüzgar
kayıpları gibi bir takım kayıpları yoktur.bu nedenle verimleri diğer
elektrik makinalarına göre daha yüksektir.Demir kayıpları boş çalışma
deneyi ile bakır kayıpları ise kısa devre deneyi ile bulunur.
DEMİR KAYIPLARI:
Transformatörde boş çalışmada oluşan kayıplara,DEMİR KAYIPLARI
denir.Çok küçük olan boştaki akımın oluşturduğu bakır kayıpları dikkate
alınmazsa boş çalışmada yalnız demir kayıpları söz konusu olur.demir
kayıpların nüve veya çekirdek kayıplarıda denilmektedir.demir kayıpları
HİSTERİSİZ ve FUKO (FUKOLT) kayıpları olmak üzere ikiye ayrılır.
a)Histerisiz Kayıpları:Nüve moleküllerinin frekansa bağlı olarak yön
değiştirmesi sırasında birbirleri ile sürtünmeleri sonucu isi şeklinde
ortaya çıkar.
b)Fuko Kayıpları:Nüve üzerine indüklenen akımların neden olduğu kayıplar ısı şeklinde ortaya çıkan kayıplardır.
BAKIR KAYIPLARI:
Bakır kayıplarını sargılar oluşturmaktadır.bakır kayıpları kısa devre
deneyi ile bulunur.transformatörün sekonderine bir yük bağlandığı zaman
hem primerden hem sekonderden bir akım geçer.Geçen akımlar primerde I12
. R1 ve sekonderde I22 . R2 şeklinde bakır kayıpları oluşur.
Bakır kayıpları 1000kVA’nin altındaki güçlerde transformatörün görünür gücünün % 3 ile % 4’ü kadardır.
TRANSFORMATÖRLERDE VERİM
Transformatörlerde verim,diğer elektrik makinalarında olduğu
gibi,alınan gücün verilen güce oranı şeklinde bulur.Buna göre
verim:Palınan / Pverilen =PA/PV’dir.
Kayıpları nedeni ile PA<PV dir.Transformatörde verilen güç primer
gücü alınan güç ise sekonder gücüdür.Transformatörlerin güçleri
büyüdükçe verimleri artar.Transformatörlerin verimleri yük ile
değişirler.
Transformatörlerde verimi açıklayabiliriz:
a-Demir kaybı transformatörün anma yükünde,bakır kaybına eşit olursa, transformatörün verimi anma yükünde en büyük olur.
b-Demir kaybı anma yükünde bakır kaybından daha küçük ise
transformatörün verimi, anma yükünün altındaki bir yükte en büyük
değerindedir.
c-Demir kaybı anma yükünde bakır kaybından büyük ise, transformatörün
verimi anma yükünün üzerinde bir yükte en büyük değerdedir.
VERİMİN BULUNMASI:
Transformatörlerde verim iki şekilde bulunur:
a-Direkt metotla verimin bulunması;
Bu metotla daha çok küçük güçlü transformatörlerde uygulanır.Sekonder
yükü sıfırdan başlanarak tam yüke kadar yavaş yavaş arttırılır.Her
yükte primer ve sekonderdeki wattmetreden okunan değerler alınarak n=P2
/ P1 şeklinde verimi bulunuz.
b-Endirekt metotla verimin bulunması;
Endirekt metotla verimin bulunması büyük güçlü transformatörlerde
uygulanır.Bunun için boş çalışma deneyi ile, transformatörün demir
kayıpları;kısa devre deneyi ile bakır kayıpları bulunur.
Bundan sonrada n=PA / PA + Ptk şeklinde verim bulunur.
TRANSFORMATÖRLERDE POLARİTE VE PARALEL ÇALIŞMASI
Polaritenin Önemi:Transformatörlerin primer ve sekonder sargılarının
her iki uçları,alternatif gerilim frekansına bağlı olarak zaman zaman
işaretleri değişir.Bunu için transformatörlerin hangi uçlarının hangi
işareti taşıdığı bilinmesi gerekir.Yani polaritenin bilinmesi çok
önemlidir.
Sargıların polaritelerinin bilinmeleri,Transformatörlerin birbiri ile paralel bağlanmalarında büyük kolaylıklar sağlar.
Polaritenin Tanımı:Transformatör sargılarının indüklenen gerilimlerinin
ani yönlerini veya sargı uçlarını işaretlenmesinin belirlenmesine
POLARİTE denir.
PARALEL ÇALIŞMASI:
ÖNEMİ:Elektrik enerjisinin beslenmesinden sürekliliğini
sağlamak,transformatörlerin bakımı veya arıza hallerinde yedekte
bulunan transformatörleri devreye alabilmek için transformatörler kendi
aralarında paralel bağlanırlar.
Transformatörlerin besledikleri yüklerde artma olursa ikinci veya çok sayıda transformatör birinciye paralel bağlanırlar.
Ayın yerde bulunan transformatörler ortak bir bara sistemi,uzak
mesafede bulunan transformatörler ise enterkonnekte sistemi ile paralel
bağlanırlar.
Paralel Bağlama Şartları:
1-Transformatörlerin primer ve sekonder gerilimleri birbirine eşit olmalıdırlar.
2-Transformatör normal yükündeki kısa devre gerilimleri birbirine eşit ve ya birbirine yakın olmalıdırlar.
3-Transformatörlerin güçleri birbirine eşit veya yakın olmalıdırlar.
4-Transformatörlerin sekonder sargılarının aynı adlı ve aynı polariteli uçlarını birbirine bağlanmalıdır.
OTO TRANSFORMATÖR
TANIMI:Primer sargısının bir kısmı veya tamamının sekonder sargı
olarakta kullanıldığı ve aynı manyetik alanın etkisinde kalan tip
transformatörlere OTO TRANSFORMATÖR denir.
YAPISI:Normal transformatörlerde primer ve sekonder olmak üzere iki
ayrı sargı bulunur.Oto transformatörlerde ise tek bir sargı
bulunur.Primer ve sekonder sargı görevini yaparlar.Sargı sayısı bire
düşürüldüğünde kaçak reaktansları azalmıştır.
Oto transformatör lerinde çok sayıda dışarıya uç cıkartılarak değişik
değerlerde gerilim elde edilir. Bu bakımdan oto transformatörleri
potansiyometre gibi kullanılır.
KAYNAK TRANSFORMATÖRLERİ
TANIMI:Kaynak makinelerinde kullanılan transformatörlerin normal iki
sargılı transformatör ile oto transformatörlerinden bazı farklı
özellikleri vardır.
Kaynak transformatörlerinde aranan özellikler şunlardır:
1-Kaynak akımının mümkün olduğu kadar sabit olması,
2-İlk ateşlemenin yapılması için yeterli gerimin bulunması
Kaynak ve Elektrikli Kaynak Makineleri:
Metallerin ve alaşımların ayrıca bir metal kullanılarak ve ya
kullanmadan sıcaklık ve basınç etkileri ile birleştirilmelerine KAYNAK
adı verilir.
Ark kaynağı ve Direnç kaynağı olmak üzere ikiye ayrılır.
AKIM TRANSFORMATÖRLERİ
Akım transformatörü,sekonder akımı primer akımı ile orantılı olan ve bu
akımlar arsında yaklaşık 00 faz farkı bulunan bir transformatördür.Akım
transformatörünün primer sargısından ölçülmesi istenen yük
akımı,sekonderden ise ölçü aletleri, röle benzeri aygıtların akımları
geçer.
Akım transformatörleri gerilimin yüksek veya alçak olmasına bakılmaksızın büyük akımların ölçülmesinde kullanılır.Buna göre;
1-Alçak gerilim şebekelerinde ölçü aletleri ile ölçülemiyecek kadar büyük akımların ölçülmesi
için,
2-Yüksek gerilim şebekelerinde de akımın güvenlik içinde ölçülmesi için yani ölçü aletini
yüksek gerilimden yalıtmak için akım transformatörleri kullanılır.
Akım transformatörleri primer sargıları kalın telden az sipirli,sekonder sargıları ise ince telden
Çok sipirli olarak sarılır.Nüveleri mantel ve çekirdek tipinde
olabilir.Bu ölçme yanlışlıklarını azaltmak için önemlidir.Primer
akımları
10-12,5-15-20-25-30-40-50-60-75-100-150-200-300-500-600-1000-2000 amper
ve daha yüksek olabilirler.Sekonder akımları ise daha 5 amper
olabilir.Ancak 1 ve 2 amper bulunabilirler.
GERİLİM TRANSFORMATÖRLERİ
Genel olarak 600 volttan daha büyük gerilimlerin doğrudan doğruya
ölçü aletleri ile ölçülmesi tehlikelidir.Çünkü ölçü aletlerini yüksek
gerilimden yalıtması çok zordur.bu nedenle yüksek gerilimin
ölçülmesinde gerilim transformatörleri kullanılır.
Gerilim transformatörleri yapılışı,normal iki sargılı gerilim düşürücü
transformatörlere benzer.Primer ölçülmek istenen yüksek gerilim
şebekesine bağlanır.Bunun için primerin çok iyi yalıtılması
gerekir.Sekonder ise ölçü aletine bağlanır.
Ölçü transformatörlerine gerektiğinde sekondere birden fazla ölçü aleti
bağlanır.Ancak bunların güçleri toplamı,transformatörün anma gücünden
büyük olamaz.Gerilim transformatörlerinin anma güçleri
10-15-25-30-50-75-100-150-200-300-400 ve 500 VA dir.Duyarlılık
sınıfları ise 0,1-0,2-0,5-1-3 ve 5 dir.Gerilim transformatörlerinde
sekondere bağlanan ölçü aletlerinin dirençleri çok fazladır.
ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN DEVREYE BAĞLANIŞI VE KONTROLÜ
Ölçü transformatörlerinde,iki sargılı transformatörde olduğu gibi
çeşitli deneyler yapılabilir.Bunlardan biride dönüştürme oranlarının
kontrolüdür.
Akım Transformatörlerinin Kontrolü:Primer akımı,ayarlı direnç ile yavaş
yavaş arttırılır.Her durumda primer ve sekonder akımları ölçülür ve
birbirlerine bölünür,dönüştürme oranı bulunur.Çıkan sonuç her yükte
aynı olması gerekir.
Gerilim Transformatörlerinin Kontrolü:Oto transformatörü ile primer
gerilimi değiştirilir.Her durumda primer ve sekonder gerilimleri
ölçülür.Dönüştürme oranları hesaplanıp kontrol edilir.Sonuçlar duyarlı
şekilde kontrol edilmelidir.
BİR FAZLI TRANSFORMATÖR YAPIM HESABI
Yapılacak bir fazlı transformatörlerde şu ön bilgiler verilmelidir.
Transformatörün sekonder gücü,(Çıkış gücü) ;
S2:500 VA
Verim:% 92
Primer gerilimi:220 V
Sekonder gerilimi:110 V
Manyetik akı yoğunluğu:12000 Gaus
Frekans:50 Hz.
1-Manyetik Nüve Kesitinin Bulunması:
Sn...Manyetik nüve kesiti (cm2)
S1...Sekonder devre gücü (VA)
C... Nüve kesiti ve transformatör gücü arasındaki ilişkiyi veren bir katsayısı olup 0,7 ila 1 arasında alınabilir
Nüve kesitini bulmak için S=C. S2
2-Primer ve Sekonder Sipir Sayılarının Bulunması:
E=4,44.f.Q.N.10-8 formülünden faydalanılarak;
Primer sipir sayısı: N1=U1 / 4,44.f.Q.10-8
Sekonder sipir sayısı: N2=U2 / 4,44.f.Q.10-8
3-Primer ve Sekonder İletken Kesitleri:
Kullanılacak iletken çapı:S=¶.d2/4 = d=4.Sa /¶ formülü ile bulunur. |
|
Ana Sayfa
