|
|
Bir başka doğru akım güç kaynağı ise dc jeneratördür. Bir
jeneratörünçalışmasını anlamak için bir telin manyetik alanda hareket
ettirilmesiişleminin ana prensiplerini anlamanız şarttır.
Jeneratör Prensipleri
Şekil 1.3’e bakınız. Burada sarılı kablo bir şafta yerleştirilmiş vebir
manyetik alanın ortasına sabitlenmiştir. Manyetik alan, Şekil1.3’de
çizgilerle gösterilmiştir, mıknatısın kuzey kutbundan güneykutbuna
doğru akar. Bu alan görülemez fakat orada mevcuttur. Bununböyle
olduğunu bir çiviyi mıknatısa yaklaştırdığımızda mıknatıstarafından
çekildiğinden
bilmekteyiz. Bu prensibi açıklamak için çizgiler Şekil 1.3’de
görünüryapılmıştır. Sarılı kablonun uçlarına bir voltmetrenin bağlı
olduğunadikkat edin. Sarımın 90 derece pozisyonu gösterilmiştir –
sarımınkenarları kutuplara en fazla yaklaştırılmış ve sarımın yüzü
manyetikalana paraleldir.
Şimdi, sarım 0 derecede başlarsa ve saat yönünde 180 derece
hızlıcaçevrilirse, voltmetrenin iğnesi sapıp anlık bir voltaj
gösterecek vesonra sıfıra düşecektir. Sarım manyetik alan çizgilerini
kesince, telsarımın her tarafında oluşan elektromotif güç, metre
devresine gidenaynı yönde bir akım yaratır ve metre sapar. Oluşan
voltajın genliği üçfaktöre bağlıdır: Manyetik alanın gücü, dönen
sarımın hızı ve telsarımın tur sayısı. Herhangi bir faktör
arttırıldığında oluşan voltajartar.
Eğer sarım saatin ters yönünde 180 derece yine çevrilirse,
voltmetreniniğnesi ters yönde sapacaktır. Ancak, ikinci 180 derece
çevirmeden öncemetrenin uçları ters çevrilirse, metrenin iğnesi ilk
çevirmedeki yöndesapacaktır. Böylece, sarım sürekli çevrilirken her 180
derecenoktasında uçlar ters çevrilirse, oluşan voltajın zamana karşı
çizimiŞekil 1.4a gösterilen dalga şekline benzeyecektir. Bu doğru
akımjeneratörün temelidir.
Ticari Jeneratör
Ticari bir dc jeneratörün birçok sarımı vardır, her biri çok tursarımlı
ve metal bir çekirdek üzerindedir. Buna armatür denir.Sarımların uçları
jeneratör şaftındaki ayrı kayar halkalara – komutatör– bağlıdır. Çıkış
uçları bu kayar konnektörlere bağlıdır – fırçalar –bunlar da komutatöre
bağlantılıdır. Armatür dönerken bu kombinasyonçıkış uçlarına sarım
bağlantılarını ters çevirir, böylece oluşan voltajherzaman aynı
polaritededir. Jeneratör şaftındaki sarımlar öyleyerleştirilmiştir ki,
çıkış voltaj dalga şekli zamana karşıçizildiğinde Şekil 1.4b’deki gibi
gözükür. Çıkış voltajı neredeysesabittir ve bir yük devresine
bağlandığında, devredeki akım sadece biryönde akacaktır. Bu bir dc
jeneratörden gelen doğru akımdır – bir dcgüç kaynağı.
Yukarıda sözedildiği gibi, bir jeneratörün ürettiği voltaj
seviyesijeneratör sarımlarının tur sayısına, jeneratör şaftının
çevrilme hızınave manyetik alanın gücüne bağlıdır. Bir dc jeneratörün
üretebileceği enfazla akım, jeneratör sarımlarlarındaki tellerin
çapına, komutatör vefırçaların tasarımına ve jeneratörün soğutulma
şekline bağlıdır.
Endüksiyon
Devredeki metrede bir akıma yol açan voltaja, manyetik alanın
nedenolduğu (endüklediği) söylenir. Endüksiyon ya sarımın manyetik
alanıniçinde hareketiyle ya da manyetik alanın sarımın içinde
hareketiyleoluşabilir. Endüksiyon prensibi dc jeneratör, bir sonraki
kısımdaanlatılacak ac jeneratör, bobinler ve transformatörler (Kısım 2)
içinçok önemlidir.
AC GÜÇ
Devre akımının sadece tek yönde akmamasından dolayı alternatif akım(ac)
dc’den farklıdır; ters dönüp , karşı yönde de akar. Düzgün
zamanaralıklarında yön değiştirir. Akımın yön değiştirdiği bu
düzgünperyodik orana frekans denir. AC ile çalışan cihazlar alternatif
akımınüretildiği frekansta çalışmalıdırlar.
AC güç trenleri, fabrikaları ve evlerimizdeki aletleri çalıştırır.
Onuözellikle kullanışlı yapan, ac’yi değişik voltajlara çevirmek
içintransformatörlerin kullanılabilmesidir. |
|
Ana Sayfa
