|
|
Ac gücün ana kaynağı ac jeneratördür, genellikle alternatör
diyeadlandırılır. Dc jeneratöre çok benzer. Şekil 1.3’e tekrar
bakınız.Hatırlarsak sarım ilk 180 derece döndürüldüğünde metre bir
yönesapmıştı; ve uçları ters çevirmeden bir ikinci 180 derece daha
devamedilirse, metre ters yönde sapacaktır. Metrenin sapma yönünün
değişmesimetredeki akımın yön değiştirdiğini gösterir. Sarımda
endüklenen voltajters yöndeydi böylece devredeki akım yön değiştirdi.
Şekil 1-5a’ya bakınız. Şekil 1-3’teki tel sarımın bağlı olduğu
şaftşimdi bir motor tarafından sarımı saniyede 60 tam dönüş yapacak
şekildedöndürülüyor. Sarımın uçları kayar halkalara bağlanmıştır,
böylecesarım dönerken metre her zaman devreye kayar halkaların
üzerindekifırçalarla bağlıdır. Sarım dönerken metrenin gösterdiği
voltaj Şekil1-5b’de gösterilmiştir. İlk 180 derecede, voltajın pozitif
ve sonraki180 derecede voltajın negatif olduğuna dikkat ediniz.
Sarım döndükçe, voltaj her 360 derecede veya her devirde kendini
tekrareder. Eğer sarım saniyenin 1/50’sinde bir 360 derece dönüş
yaparsa, ozaman saniyede 50 devirlik voltaj endüklenmiş veya üretilmiş
olacaktırve ac voltajın frekansı 50 devir saniyedir. ”Devir
saniyenin”literatürdeki adı “hertz”dir, o zaman üretilen enerjinin
frekansı 50hertz’dir. Üretilen voltaj 220V olana kadar sarımdaki tur
sayısıarttırılırsa, o zaman bir 220V, 50 hertz ac jeneratör imal
edilmişolur. Bu ac jeneratörün temelidir – ana ac güç kaynağı.
Kolayimalatından dolayı (ayrı komutatör yerine sürekli kayar halkalı)
veac’den dc üretmenin kolaylığından (2. Kısımda göreceğiz), ac
jeneratörveya alternatör dc jeneratörden daha fazla yaygın
olarakkullanılmaktadır.
Endüktans
Bu noktaya kadar tekrar bir gözden geçirelim. Bir manyetik
alanıniçinden geçen tel voltaj endüklenecek ve bu tel tamamlanmış bir
devreyebağlandığında içerisinde akım olacaktır.
Şekil 1-6a’da gösterildiği gibi buna karşı bir prensip vardır. Birtelde
akım olduğunda, telin etrafında gösterildiği gibi bir manyetikalan
oluşacaktır. Teldeki akım arttıkça, telin etrafındaki manyetikalan da
artar; teldeki akım azaldıkça, telin etrafındaki manyetik alanda
azalır. Şekil 1-6b’de gösterildiği gibi değişen akımı taşıyan
telinyanında başka teller de varsa, değişen manyetik alan tellerin
içindengeçer ve onlara bir voltaj endükler. Yakındaki tellerin
etrafındakigenişleyen ve azalan bu değişken manyetik alan, sanki
manyetik alansabit kalmış ve yakındaki teller manyetik alanın içinden
geçiyorlarmışgibi aynıdır. Bu ikinci kısımda ele alacağımız
transformatörprensibidir. Endüktörler de bir elekriksel alan üretmek
için buendüktans denilen prensibi kullanırlar.
Endüktif Reaktans
Bir bobinin etrafına sarılı telin içinden akım geçerken, bobinin hertur
telindeki manyetik alanların etkileşiminin sonucunda bobininetrafında
bir manyetik alan oluşacaktır. Bobinden geçen alternatif akımile
bobinin etrafındaki alan genişler ve azalır. Genişleyen ve azalanalan,
esas alanı yaratan bu değişen akıma karşı koyan ters bir voltajbobinin
içine endüklenir. Bu ac’ye karşı koyma ve direnmeye endüktifreaktans
adı verilir. Sembolu XL ve aşağıdaki formül ile hesaplanır,burada f
hertz olarak frekans, L henri olarak endüktans; Pi de sabit3.1416dır:
XL = 2Pi fL
Endüktans bobinin boyutlarına (alan ve uzunluk), tur sayısına vebobinin
sarılı olduğu maddenin sızdırmazlığına bağlıdır. Sızdırmazlıkbir
maddenin ne kadar kolay manyetize edilebilirliğinin ölçüsüdür.Dikkat
ediniz ki, değişen akımın frekansı arttıkça, endüktif
reaktansarmaktadır. Güç kaynakları filtrelerinde endüktörlerin
kullanılışıanlatıldığında bu önemli olacaktır.
Endüktif reaktansın birimi om’dur, bu da aynı zamanda bir
resistansındirenci için kullanılan birim ile aynıdır. Bir ac devrede
birendüktörün toplam karşı koyması (empedans), endüktörün
kablosundakiendüktif reaktans ile dc direncin toplamına eşittir. Bir
endüktörden dcveya çok düşük frekansta ac akıyorsa, empedansı onun
sarıldığı telin dcdirencine yakındır. Frekans arttıkça, empedans etkili
bir şekilde artarçünkü endüktif reaktans etkili bir şekilde artar. |
|
Ana Sayfa
