|
|
Bilezikli asenkron motorun döndürme momenti, stator verotorda oluşan
döner alanların magnetik akılarına bağlıdır. Magnetik akılarsargılardan
çekilen akımlarla doğru orantılı olduklarından, döndürmemomentinin,
motorun akım çekisine bağlı olduğu sonucuna varılır.
Döner bilezikler kısa devre edildiği takdirde, rotor akımıdevresinde
rotor sargılarının tepkin direnci (endüktansı) büyük ölçüde
sözkonusudur. Endüktif direnç halinde, rotorda endüklenen gerilim ile
rotor akımıarasındaki faz farkı 90 derece olmaktadır. Ortaya çıkan bu
faz farkı rotordöner alanını 90 derece kaydırır ve rotor döner alan
kutupları ile stator döneralanının özdeş kutupları tam olarak karşı
karşıya gelir. Bunun sonucu yalnızcarotor mili yönünde etkiyen bir
kuvvet ortaya çıkar ve rotorun dönmesi artık sözkonusu olmaz. Ancak,
anlatılan bu oluşumlar sadece bir varsayımdır. Yanisargıların sadece
tepkin direnci göz önüne alınarak ileri sürülmüştür. Oysaki,sargıların
çok küçük dahi olsa, bir miktar etkin direncinden dolayı gerilim
ileakım arasındaki faz farkı 90 dereceden daima küçüktür. Bu nedenle
rotor durmaz,ancak döndürme momenti en küçük değerine ulaşır.
Rotor döner alan yönünde döndürüldüğünde, rotor akımınınfrekansı
küçülmeye baslar. Bununla birlikte rotor sargısının tepkin direnci :XL
= 2.?.f.L azalır, ancak etkin dirençte bir değişiklik olmaz. Bunun
sonucufaz farkı küçülerek motor kutuplarının rotor kutuplarına
uyguladığı döndürmemomenti büyür. Rotor sargılarındaki akım ile gerilim
arasında, faz farkı nekadar küçük olursa, döndürme momenti o kadar
büyük olur.
Diğer bir açıdan rotor devir sayısının yükselmesi rotordaendüklenen
gerilimi düşürdüğü ve bunun sonucu rotor akımı ile döndürmemomentinin
tekrar azaldığı söylenebilir. Faz farkı küçülmesi ağır
bastığında,döndürme momenti büyüyecek, buna karşın endüklenen gerilim
ağır basarsa,döndürme momenti küçülecektir.
Bugün uygulamada bulunan asenkron motor talimatlarına göre,motoru
sükunet durumdan çıkarmak için gerekli moment ilk döndürme momenti ve
enbüyük döndürme momenti, devrilme momenti olarak tanımlanır. Motorun
anma devriile dönmesi anında milinden uygulayacağı döndürme momentine
anma momenti denir.Devrilme momenti anma momentinin en az 1,6 katı
büyüklüğünde olmalıdır.
Bazı motorlardadöndürme momenti motorun yol almasından sonra ikinci kez
düşmektedir. Motorunyol almasından sonra ortaya çıkan en küçük moment
geçit-momenti olarak anılmaktadır.Nitekim rotor akım devresine yol
verme dirençlerinin bağlanmasıyla, rotordevresinin etkin direnci
büyütülmekte ve dolayısıyla akım ile gerilimarasındaki faz farkı küçük
tutulmaktadır. Bunun sonucu çok küçük devirsayılarında döndürme momenti
büyük olur. Buna karşın, devir sayısı yükseldikçerotordan gecen akım
şiddetle azalır.
Rotoru bilezikli asenkron motorlarda, kömür fırçalarüzerinden rotor
akımı geçerken, güç kayıpları oluşur. Ayrıca kömür fırçalar vedöner
bilezikler devamlı aşınır. 20 kilowatt gücün üstündeki
motorlardagenellikle fırça kaldırma sustaları vardır. Çok yüksek
devirler sonucu dönerbilezikler arası dolarak kısa devreler ortaya
çıkar. Bu gibi durumlarda fırçakaldırma sustaları çalışarak fırçaları
döner bileziklerden ayırır.
Yol vermedirençlerinin üzerinden geçen akım nedeniyle, ısı kayıplarının
ortaya çıkmasıistenmeyen bir oluşumdur. Dirençler yerine bobinlerin yol
verme devresindekullanılması daha büyük sorunlar getirir. Çünkü bobin
üzerinde endüktans nedeniile oluşan faz farkı motordaki faz farkını
büyültmekte ve bunun sonucu yol almamomenti düşmektedir. Bu nedenle
sakıncalarına rağmen dirençlerin kullanılmasızorunlu olmaktadır.
Rotoru bilezikli asenkron motorların kalkışakımları nominal
akımlarından çok büyük olmadığından, bu motorlar, örneğin:büyük su
pompaları, taş kırma makinaları ve büyük takım tezgahları gibi
yüksekgüç gerektiren makinaların işletmesinde tercih edilir. Bilezikli
rotorun ilkdöndürme momenti çok büyük olduğundan, büyük vinçler gibi
çok kuvvetli yükleraltında devamlı çalışacak makinaların kuvvet üreten
kesimlerinde bu motorlardanyararlanılmaktadır. Ayrıca devir sayıları
ayarlanabildiğinden kren ve ayarlımakine tezgahlarında sık sık
kullanılmaktadırlar. |
|
Ana Sayfa
