|
|
1820’de Danimarkali fizikçi Hans Christian Oersted’in (1777 – 1851)
buldugu elektrik akiminin bu özelligi, fizik tarihinin en önemli
buluslarindan biridir.
1825 yilinda Ingiliz bilim adami William Sturgeon, solenoidin içine
yumusak bir demir çubuk konuldugunda manyetik kuvvetinin çok artigini
kesfetti. Çubuk çabucak manyetize olarak kendi manyetik kuvvetini
solenoidinkine ekliyordu. Solenoit ile demir çekirdegin birlesimine
elektromiknatis adi verildi.
ELEKTROMIKNATIS’larin özellikleri
Akim dogrusal bir iletken yerine, makara biçiminde sarilmis bir
iletkenden geçirilirse, olusan miknatis alaninin siddeti daha da büyük
olur. Makaranin sarim sayisi ile (N) iletkenden geçen akim siddeti (I)
ne kadar çok, buna karsilik makaranin boyu ne kadar kisa olursa olusan
miknatis alani o kadar siddetli olur. (H=N.I/t) Böyle bir iletken
makara basit bir elektromiknatistir.
Bu durumda manyetik kuvvet çizgileri makaranin bir ucundan çikip öteki
ucunda sona ererler. Böylece iletken makara, üzerinden akim geçtigi
sürece, bir ucu kuzey öteki ucuda güney kutbu gibi davranan bir
miknatis olarak etki eder. Manyetik kuvvet çizgilerinin yogunluguyla
belirlenen alan siddeti, makaranin ekseni boyunca en büyük degerini
alir. Bu siddet, makaranin ekseni manyetik geçirgenligi ( ) büyük bir
maddeden yapilmis ve bir çubuga yerlestirilirse, daha da artirilabilir.
( B= .H) Bu çubuga elektromiknatisin ”çekirdegi” denir. Demir bu amaçla
kullanilan maddelerden biridir.
Devrenin gerilimi ve çubuk üzerindeki sarim sayisinin artirilmasi ile
elektromiknatisin miknatislik özelligi artar. Bir baska deyisle,gerilim
ve sarim sayisini artirmakla daha kuvvetli bir elektromiknatis elde
edilir. Elektromiknatisin çevresinde çubuk miknatistaki gibi magnetik
alan kuvvet çizgileri olusur.
Ampère daha sonra, akim tasiyan tel bobin halinde sarildiginda,
manyetik alanin güçlenebilecegini düsündü. Deneyler hakli oldugunu
gösterdi. Akim bir bobin halinde sarilmis telden geçtiginde, solenoit
adi verilen bu bobin çubuk miknatis gibi davraniyordu.
ELEKTROMIKNATIS Kullanilarak Yapilan Araçlar:
Elektromiknatislar yardimiyla elektrik zili, telefon, telgraf, elektrik motoru yapilir. Miknatisli vinçlerdir. |
|
Ana Sayfa
