|
|
Pompa içine çektiği akışkana kinetik ya da potansiyel enerji
kazandırmaya yarayan aygıttır. Pompa genellikle akışkanları bir yerden
bir yere iletmeye daha yükseğe çıkarmaya gazları sıkıştırıp kapalı
kapıların içindeki gazları boşaltmaya yarar. Pompalar çok çeşitlidir.
En basit pompa bir silindir içinde hareket eden bir piston ve uygun
sübablardan oluşur. Piston yerine kimi pompalarda (örneğin benzinli
motorların yakıt pompalarında) bir gövdeleri içinde, akışkana momentum
kazandıran bir fan (pervane) bulunur. Fanı bir salyangoz içinde dönen
pompalara SANTRİFÜJ POMPA denir. Akışkanın pompaya temas etmemesi
gerekiyorsa (nükleer reaktörlere olduğu gibi) elektromanyetik pompa
kullanılır. Bu tür pompalarda, bir elektrik akımı ve buna dik bir
manyetik alan kullanılarak iletken olan akışkanın, her ikisine dik bir
açı altında akması sağlanır.
Pompalar, enerjinin akışkana uygulanış biçimine göre sınıflandırılır;
1. Hacimsel (Volümetrik) yer değiştirme.
2. kinetik enerji eklenmesi.
3. Elektromagnetik kuvvet.
Bir akışkanın yeri mekanik olarak ya da bir başka akışkanın
aracılığıyla değiştirilebilir. Akışkana kinetik enerji, akışkanı hızla
döndürerek ya da akış yönünde bir itme vererek eklenebilir.
Elektromagnetik kuvvet kullanabilmek için, pompalanan akışkanın iyi bir
elektrik iletkeni olması gerekir. Gazların taşınması ya da
basınçlarının arttırılmasında kullanılan pompalara sıkıştırıcı
(kompresör), üfleç ya da fan denir. Yer değişiminin mekanik yolla
gerçekleştirildiği pompalara pozitif yer değiştirmeli ya da volumetrik
pompalar denir. Hızla dönen bir pervanenin yardımıyla akışkana kinetik
enerji yükleyen pompalara da kinetik pompa denir.
Genel olarak söylenecek olursa, pozitif yer değiştirmeli pompalar
görece az miktardaki akışkanı yüksek basınçla hareketlendirir, kinetik
pompalar ise daha büyük miktardaki akışkanı daha düşük basınçla iter.
Santrifüj Pompa
Bir gövde içinde yer alan kanatlı bir pervanede (Çark) oluşan bu
pompalarda sıvı, bir girişten çarkın ortasına iletilir. Basınç, sıvının
çarkla döndürülmesiyle elde edilir.
Bir santrifüj pompada sıvının izlediği yol şu şekildedir. Çarkın emiş
tarafında meydana gelen vakum nedeniyle sıvı çarkın kanatları arasına
girer. Çark kanatları arasından geçen sıvı, çarkın dönü hareketleriyle
büyük teğetsel bir hız kazanır. Çark kanatları ile çarkın ön ve arka
profili tarafından sınırlanan kanallar arasında sıvı çarkın çıkış
tarafına doğru dönme hareketi esnasında meydana gelen santrifüj
kuvvetler etkisiyle itilir. Bu şekilde oluşan hareket, sıvının devamlı
akışını ve pompanın emme etrafındaki emişini sağlar. Çark kanatları
büyük bir teğetsel hızla terk eden sıvının içerdiği kinetik enerji,
sabit difüzör kanatları arasında salyangoz boşluğunda basınç enerjisine
çevrilir.
Artı yer değiştirmeli pompanın tersine santrifüj pompanın basma valfi
yoktur. Belirli bir dönme hızıyla en yüksek basınç elde edilir. Bu tür
bir pompanın bir hidrodinamik pompa olduğu söylenebilir. Bütün
sıvılarda kullanılmaya elverişlidir. Plastikten, bronzdan, titanyum ve
tantal gibi maddelere kadar her türlü maddeden yapılabilir.
Santrifüj Pompanın Kısımları
ÇARK; Mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren ve üzerinde çok sayıda kıvrık kanatlar bulunan organdır.
SALYANGOZ; Çarktan çıkan suyu toplayıp basma borusuna veren kısımdır.
DİFÜZÖR; Bazı pompalarda çark ile salyangoz arasına yerleştiren ve
çarktan çıkan suyun hızını azaltarak yüksek kinetik enerjinin bir
kısmını basınç enerjisi haline dönüştüren halka şeklindeki kısım.
SALMASTRA KUTUSU; Mil ile gövde arasında doğacak kaçakları önlemek için alınmış düzendir.
MİL; Tahrik organı ile çark arasını bağlayan ve çarkı taşıyan organdır.
GÖVDE; Tulumbanın salyangoz ve diğer organları taşıyan kısımdır.
EMME BORUSU; Emme haznesiyle tulumba girişi arasındaki borudur.
DİŞ KLAPESİ VE SÜZGEÇ; Emme borusunun girişinde tek taraflı akış
sağlayan yani tulumba dururken tulumba içindeki ve emme borusundaki
suyun geri boşaltılmasına engel olan bir klape mevcuttur. Genel olarak
bu klape bir süzgeç içerisine konmuştur.
YIPRANMA HALKASI VE HİDROLİK CONTA; Dönen çark ile tulumba gövdesi
arasında bulunan ve çarkın basma kısmında emme kısmına bu geçit yolu
ile kaçan akışkan miktarını önlemek için alınan düzendir. |
|
Ana Sayfa
