|
|
Çocuğun gelişimi ve eğitimi açısından okul öncesi dönem büyük önem taşır.
Çocuğunuzun gelişimine ilişkin temeller bu dönemde atılır. Çocuğun gelişimini
incelemek pek çok yönden yararlıdır. Önce gelişim basamaklarında ortaya çıkan
yeni yetenekler ve davranış özellikleri saptanabilir; sonra gelişimin her
çocuktaki niteliğinden gelişim yönü ve hızı kestirilebilir. Kişisel ayrılıklarla
birlikte ortak yanların bilinmesi çocuk eğitiminde izlenecek yolu belirler.
Gelişim Dönemleri 2.5
YAŞ
Bu yaş dönemi, gelişimin en büyük kriz
dönemlerinden biri olarak kabul edilir. Bu zorlu dönemde çocuk dengesiz,
olumsuz, kararsız ve isyankardır. Büyüklerinin sözlerini dinlemez, hatta tersini
yapar, eylemleri kısıtlandığında öfkelenir, çevresinden yardım istemez, kendi
başına başarmayı amaçlar. Bu dönem her çocukta görülebilen doğal bir geçiş
evresidir. Ancak bu evrede oluşan saplantılar ve aşırı gerginlikler, ileriki
yıllarda inatçılık ve direnç belirtileri şekline de
dönüşebilir.
Bu yaşta çocuklara nasıl
yardımcı olunabilir:
- Günaydın dendiğinde Günaymadı cevabının verilebildiği bu olumsuzluk
evresinde çocuklar, başkalarıyla paylaşma konusunda zorlanacak ve rekabet
duygusu yaşayacaklardır. Diğerleri üzerinde otorite kurmaya çalışırken, bir
yandan da bağımsız olmayı isteyecekler, bir yandan da yetişkinlerin onayına
ihtiyaç duyacaklardır. Zaman zaman otoriteye öfke ve terslikle karşı çıkılan bu
dönemde çocukların olumsuz davranışlarını görmezden gelmek, kısa bir süre
ilgisiz kalmak, tartışmaya girmemek, sürtüşmemek, bir başka etkinliğe yöneltmek
ve bu arada sizlerinde başka bir şeyle meşgul olması gerekmektedir. Ancak
olumsuz davranışı bittiğinde ilgilenmek en doğrusu olacaktır.
- Hırçınlaştıkları, olumsuzlaştıkları, öfke nöbeti geçirdikleri dönemlerde
sakin ve sabırlı bir tutum izlenmelidir. Anne babalar böyle bir zamanda tüm
dikkatlerini çocukları üzerinde yoğunlaştırıp, göz kontağı kurarak, kabul
belirtisini beden diliyle de ifade etmelidir. Ciddi bir yüz ifadesi takınıp,
çocuğa yaklaşıp onu dinlemek en doğrusudur. Kararlı bir ses tonuyla konuşmak
gereklidir. Unutulmaması gereken bu kriz döneminin gelişimin normal bir evresi
olduğu ve geçici olduğudur.
- Yine bu dönemde çocukların çabaları desteklenmeli, hataları görmezden
gelinmelidir. Tüm başarıları övülmelidir.
- Oyunda paylaşmayı öğrenebilmeleri için başkalarına bir şeyler vermesini
gerektiren oyunlar oynanmalıdır.
- Zıplama ve ayak ucunda yürüme faaliyetlerinin yer aldığı oyunlarla, top ve
koşmaca yoluyla enerjilerini harcamaları sağlanmalıdır. Özellikle yeşil alanda
gerçekleştirilecek, çocuğu yoran bu tür oyunlar hem çocukların uyku düzenine
yardımcı olacak hem de günlük gerilimden arınmalarını sağlayacaktır.
3
YAŞ
3
yaşındaki çocuk artık çevresinde kendisinden bağımsız bir dünyanın varlığını ve
kendisinin o dünya içinde bir birey olduğunu kabul etmiştir. Bu evrede çocuk
kendine özel ayrı bir benlik ve cinsiyet
duygusu geliştirmeye başlar. 3-4 yaşlarında çocuklar, grup halinde
oynamaya, oynarken birbirleriyle konuşmaya ve grup içinde oynamak istediklerini
seçmeye başlarlar. En çok rastlanan ortak davranış, birbirlerini seyretme ve
konuşmadır. Okul Öncesi
Dönemi
Cinsel faaliyet ne zaman başlar?
Annenin rahmindeyken mi, yoksa doğumdan sonra mı? Doğumdan önce sertleşmenin
olduğundan bugün kimsenin kuşkusu kalmamıştır. Doğum odasında cinsel organların
tepkileri gözle görülür niteliktedir. Pek çok erkek çocuk penisi sertleşmiş
biçimde doğar, pek çok kız çocuğunun ise dölyolundaki salgı bezleri doğumdan
itibaren çalışmaya başlar. 3 ay civarında çocuk ellerini kullanmaya başlar
başlamaz dişi ya da erkek olsun cinsel organıyla oynamaya başlarlar. Bebekler
bunu hoşlarına gittiği için yaparlar yani bu erken uyarılma değil, keşiftir.
Kimi anne-babalar bebeklerin bu tür davranışlarından hoşlanırlar kimileri ise
hoşlanmazlar. Çocuğun bu keşiften haz alması, doğal bir süreçtir, kaygı
duyulmamalıdır. Yuvaya başlamış olan çocukta, cinsellikle ilgili uğraş yoğun
olarak devam ediyorsa, bu bir problem işareti olabilir çünkü çocuklar rahatlamak
için, kendilerine dönerler. Çocuğun cinselliği ile ilgili yoğun uğraşı
rahatsızlık veriyorsa, görmezlikten gelinebilir ya da odasında yapması
söylenebilir. Önemli olan, çocuğa verilen mesajın, çocuğu utandırmayan ve
yaptığının yanlış olduğunu belirtmeyen ifadeler içermesidir. 5 yaş
civarında, çocuk artık cinsiyetinin farkındadır ve bu yönde cinsel kimlik
geliştirmeye başlar. Doğal gelişim süreci içerisinde, çocuğun model olarak
aldığı yetişkin evli olduğu için, kız çocuk babasıyla, erkek çocuk annesiyle
evleneceği hayallerini kurar. Çocuğa bu dönemde sarılarak, sevgi göstererek,
anne ile babanın birbirleriyle evli olduğu, büyüdüğünde onun da birini sevip
evleneceği anlatılmalıdır. Bu dönemin ardından, çocuk kendisine hemcinsi
olan ebeveynini model alıp, idealindeki ebeveyn gibi olmaya çalışacağından,
gelişim dönemleri doğal karşılanıp, olumlu iletişimler kurulmalıdır. Bazı
oyunlar çocuğun cinsel açıdan çeşitli düşlerini ve meraklarını ifade etmesi
açısından ilginçtir. Evcilik oyunu bunlardan biridir. Çocuk bu oyunda anne ya da
babayı oynamak ister. Bu oyunda genellikle evdeki yaşamı taklit eder, anne ya da
baba gibi davranmaya çalışır.
"Ben nereden
geldim"sorusuna; ""Annenle ben birbirimizi öyle çok
seviyorduk ki, bir yavrumuz olmasını istedik. Sadece sarılmak yetmedi, cinsel
organlarımızın da birbirini sevmesi gerekiyordu. Babanın cinsel organı büyüdü
çünkü yapacak çok işi vardı. Onun cinsel organından çıkan hücreler annenin
rahmindeki (bebek yuvası da denebilir) yumurta ile birleşti"" cevabını
verebilirsiniz. Kız çocuklarına bebek yuvasının boyunu yumruğunu sıkarak
gösterebilirsiniz. Bedeninin kendine ait
olduğunu fark etmesi ve istemeden kimsenin ona dokunamayacağını, özgüven oluşumu
için hayır diyebilmeyi
öğretmeliyiz.Çocuklar
anne-babalarından edindikleri bilgileri arkadaşları ile paylaşırlar, bunda da
bir sakınca yoktur. Ancak kendi cinsel yaşamınızla ilgili bilgileri vermeyin.
Böyle bir soru sorduğunda bunun sizin için özel olduğunu, paylaşmak
istemediğinizi belirtin. Çocuğunuz sizi çıplak, giyinirken görürse doğal
olun, paniğe kapılmayın çünkü çocuk anne ya da babanın anatomik yapısını
gözlemler. Ama bunu özellikle de yapmayın, uzun süre çıplak dolaşmayın. 3
yaşından önce anne-babanın çocuk ile beraber yıkanmasının bir sakıncası yoktur
ama 3 yaşına girmesiyle cinsel kimlik ve mahremiyet oluşmaya başlayacağından
beraber yapılan banyolara son verilmelidir. Çocukların cinsel eğitimi
yıllara göre farklılık gösterse de süreklilik gerektirir. Örneğin temizlik
alışkanlığı küçük yaşlarda edinilir; ilerleyen yıllarda olumlu ya da olumsuz
yönde etkilenir.
Bu yaştaki çocuklara nasıl
yardımcı olunabilir:
- Çocuklar bu dönemde yetişkinlerden çok yaşıtlarıyla konuşmak
isteyeceklerdir. Bu sebeple diğer çocuklarla bir arada olabilecekleri ortamlar
hazırlanmalıdır. Bu dil gelişimi için de faydalı olacaktır. Okul öncesi
eğitimini gerekli kılan nedenlerden biri de budur.
- Çocukların zaman içerisinde bağımsızlıklarını öğrenebilmeleri için kendi
kendilerine yetmelerine ortam hazırlamak gereklidir. Örneğin gardırobundan
yazlıkları kaldırıp kışlıklar arasından kendi elbisesini kendisinin tek başına
seçmesine şans tanınmalıdır. Kararlarına saygı duyulmalıdır. Bu nedenle tartışma
ve sürtüşmelerden kaçınılmalıdır.
- Birlikte gidilen kitapçıdan kitabını kendi başına seçmesine izin
verilmelidir.
- Düzen alışkanlığının kazandırılması için ""Oyuncakların dağılmış, istersen
birlikte toplayalım"" diyerek teşvik edilmelidir. Ardından başarısı takdir
edilmelidir.
4
YAŞ
4
yaş çocuğu isteklerinin anında yerine getirilmemesini anlayışla karşılamayı
öğrenmeye başlar. O artık kendi dışındaki dünyanın kuralları olduğunu,
başkalarının hak ve istekleri olduğunu görür ve beklemeyi öğrenir. 4 yaş çocuğu
değişken bir görünüm sergiler. Genellikle yarım bırakılan bir şeye karşı
duyarsızdır. Sorgu çağı 4 yaşında en yüksek düzeye
ulaşır.
Bu yaştaki çocuklara nasıl yardımcı
olunabilir
:
- Bu dönemde çocuklarla konuşurken tam ve düzgün cümleler kurmaya özen
göstermek gerekir.
- Çocukların sorgu çağını yaşadıklarının bilincinde olarak tüm sorularını
sabırla yanıtlamak gerekir. Onlar dış dünyayı biz büyüklerin aracılığıyla
öğreneceklerdir. Bütün bunları yapabilmek için çocuğa zenginleştirilmiş bir
yakın çevre ortamı sunulmalıdır. Bu da evde oturup televizyon seyretmekle değil,
birlikte yürüyüş, tiyatro, sinema, müze, konser, maç gibi farklı türdeki ortak
etkinliklerle mümkün olur.
5
YAŞ
Daha
bilgili ve olgun bir birey görünümünde olan 5 yaş çocuğu, çevresine karşı dostça
bir yaklaşım içerisindedir. En belirgin özellikleri arasında, yeterli ve dengeli
oluşu gelmektedir. 4 yaş çocuğu, yarım bırakılan bir şeye karşı duyarsızken 5
yaş çocuğu başladığını bitirmeyi sever. Artık daha çabuk karar verir. Kas
hakimiyeti gelişmiştir, düzenli cümleleriyle insanlarla olan kişisel ve sosyal
ilişkileri artmıştır.
Bu yaştaki
çocuklara nasıl yardımcı olunabilir
:
- Anne babalar bu dönemde çocukların sorularına bıkmadan cevap verip, olayları
sebep-sonuç ilişkisi içinde anlatırlarsa, hem çocukların sözcük bilgisini
artırmış hem merak duygularını tatmin etmiş hem de olayları birbirine
bağlamalarına yardım etmiş olurlar.
Son
olarak;Çocuğun ilk altı yılı, bireyin gelişiminin temel taşlarını
oluşturması, temel bilgi ve becerilerin bu erken gelişim yıllarında kazanılması
nedeniyle büyük önem taşır. 0-6 yaş arası çocuk gelişiminin hızla yönlendiği
kritik yıllardır. Bu erken gelişim yıllarında temeli atılan beden gelişimi,
psiko-sosyal gelişim ve kişilik yapısının, ileri yaşlarda yön değiştirmekten çok
aynı yönde gelişme şansı daha yüksektir. Araştırmalar, çocukluk yıllarında
kazanılan davranışların yetişkinlikte, bireyin kişilik yapısını, tavır,
alışkanlık, inanç ve değer yargılarını büyük ölçüde biçimlendirdiğini ortaya
koymaktadır. Çocuk, 0-6 yaş döneminde, yaşaması ve yaşama umutla, mutlulukla
bakması gereken en önemli şeyi öğreniyor: Sevgiyi… Çocuk bu dönemde, ilerde
kendisine başarı getirecek çok önemli bir şeyi yaşayarak öğreniyor: Özgüveni…
Çocuk bu dönemde, ileride kendisine yardımcı olacak önemli bir şeyi
keşfediyor: Yeteneklerini… Çocuk bu dönemde, kendi yaşıtlarıyla birlikte
olabilmesini sağlayan çok önemli bir yeteneğini geliştiriyor: Paylaşmayı…
Çocuk bu dönemde,kendisi için gerekli olan bir özelliğini geliştiriyor:
Cesaretli olmayı … Çocuk bu dönemde, mutluluğu adına bir şey öğreniyor:
İnsanlarla sağlıklı iletişim kurmayı…
KAYNAK:
- Haluk Yavuzer, Çocuğunuzun İlk 6 Yılı
- İlkim Öz, Çocuğun Gelişim Dönemleri
|
|
Ana Sayfa
