|
|
Site içi Arama |
|
|
 |
|
 |
|
|
|
Devre Kesici:
Bilinçli ve ne istediğini bilen bir toplum olmak için çok
çalıştığımızısöyleyebilirim. Çarşıdan pazardan alışveriş yaparken bile
aldıklarımızıinceliyor, seçerken kriterler koyuyoruz. Teknik adamlar
olaraközellikle insan hayatını ilgilendiren konularda da bu
hassasiyetigösterdiğimizden kuşkum yok açıkçası. Konumuz elektrik
olunca;elektrikten korunmak için özellikle insan hayatı açısından
tehlikeliolması ve vereceği maddi kayıplar düşünüldüğünde
kullanacağımızcihazların seçiminde de kriterlerimiz olmalı pek tabii.
Bir işletmedehiç kuşkusuz en önemli olan, faaliyetlerin devamlılığının
sağlanmasıile arıza ve tamirat giderlerinin asgariye indirilmesi;
dayanıksızmalzemeden dolayı meydana gelebilecek zararların önlenmesidir.
Şalter olarak bildiğimiz devre kesicilerin seçimi de
elektrikenerjisinin tehlikeli etkilerini göz önünde bulundurursak büyük
önemarz etmektedir.
Gerek devre kesiciler gerekse diğer koruma cihazlarını seçerkenmuhakkak
standartlara uygun malzeme olmasına dikkat etmeliyiz. Devrekesiciler şu
an yürürlükte olan TS EN 60947–2 standardına uygun imaledilmeli ve bu
standardın işaretini üzerinde taşımalıdır.
Devre kesicinin tanımını yapmak istersek; normal işletme
şartlarındadevreyi kapamaya, kesmeye ve bu devrenin akımını taşımaya,
kısa devreve aşırı akım gibi normal dışı şartlarda ise devreyi otomatik
olarakkesmeye yarayan mekanik açma- kapama cihazıdır diyebiliriz. Bir
devrekesicinin devreyi açma kapama işleminden başka en önemli
fonksiyonu;normal dışı şartlarda devreyi korumasıdır.
Devre kesicilerin koruma fonksiyonları yerine getirebilmesi için
TS1058/EN 60947-2 standartlarında tanımlanan bazı ünitelere sahip
olmasıgerekir. Salıcı olarak tarif edilen bu üniteleri aşağıdaki gibi
tarifedebiliriz:
- Aşırı Akım Salıcıları:
Aşırı akım salıcıları aşırı yük ve ani akım değerlerinde
çalışansalıcılardır. Devreden çekilen akım, kesicinin anma akım
değeriniaştığı durumlarda ters zaman gecikmeli çalışarak, devre
kesiciyiaçtırırlar. Genellikle ters zaman gecikmeli olarak çalışırlar.
Akımındeğeri arttıkça açma süresi küçülür.
Kısa devre şartlarında açan salıcılar devre kesicinin, kısa devre
akımıayar değerini aştığı devreyi çok kısa bir sürede ani olarak
açansalıcılardır.
- Düşük gerilim salıcıları
Elektrik devrelerinde gerilimin belli bir değerin altına düşmesi veyaüç
fazlı devrelerde fazlardan birinin kesilmesi çeşitli cihazlarınyanarak
arızalanmasına neden olabilir. Örneğin; üç fazlı motorunfazlarından
birinin kesilmesi ile diğer fazlar aşırı yükleneceğindenmotor
yanacaktır. İstenildiğinde devre kesiciye düşük gerilim bobinitakılarak
bu gibi arızaların oluşması önlenmektedir.
Aşağıda düşük gerilim bobini ile ilgili bağlantı şeması verilmiştir:
Şönt salıcılar
Devre kesiciyi uzaktan açtırmak için kullanılır. Bir şönt açtırmabobini
TSE standardına göre ( TS EN 60947–1 madde 7.2.1.4 ‘ye göre )şönt
açtırma salıcısına bir gerilim uygulandığında besleme geriliminin%70 i
ile %110’ u arasında açtırma yaptırabilmelidir.
Aşırı akım salıcıları tüm devre kesicilerde mevcut olup düşük gerilimve
şönt salıcılar müşteri isteği üzerine kesiciye ilave edilebilir.
Federal Elektrik Devre Kesicileri aşırı akım salıcı cinsine göre iki tipte üretilmektedir :
Termik Manyetik ve Mikroişlemcili açtırma üniteli (Elektronik tip)
Termik Manyetik devre kesicilerde termik koruma(aşırı yük
şartlarındakoruma) devre kesicinin bimetal kısmı ile sağlanır. Bimetal
bildiğinizgibi uzama katsayıları farklı iki metalin birleşmesiyle
oluşur. Bimetalısındığında uzaması daha az olan metale doğru bükülür.
Böylece kesicimekanizmasının açılmasına yardımcı olan bir tırnağı
kurtararak kesiciyidevre dışı bırakır. Bimetalin bükülmesi kesicinin
içinden geçen akımladoğru orantılıdır. Zira akımın artması sıcaklığın
artması demektir. Buşekilde anma akımın üstündeki yük akımlarında,
kesicinin aşırı akımkoruma işlemi bimetal sayesinde gerçekleşir.
Manyetik koruma işlevi (kısa devre şartlarında koruma) devrekesicilerde
kısa devre akımının meydana getirdiği manyetik alanınoluşturduğu
mıknatıslanma ile çalışan mekanik bir düzenek ile sağlanır.
Elektronik devre kesicilerde ise aşırı akım salıcıları elektronik
devreile kontrol edilir. Federal Elektrik devre kesicilerde
Elektronikdevrenin dizaynı işletmelerde karşılaşılabilinecek en kötü
şartlar gözönünde tutularak yapılmıştır. Yüksek kısa devre akımlarında
(>15In),elektronik açtırma ünitesinden hariç her bir faza kısa devre
akımınınmanyetik etkisiyle çalışan mekanik açtırma düzeneği konmuştur.
Federaldevre kesicinin avantajlı bu özelliği sayesinde kesiciyi çok
yüksekkısa devre akımlarında mekanik açtırma ünitesi açtırarak
elektronikdevrede oluşabilecek arıza ihtimali ortadan kaldırılmış
olur.Kesicilerin açma süreleri kesicinin ve çevrenin
sıcaklığındanbağımsızdır. Ayrıca Federal elektronik devre kesiciler
RS–232 protokolüile bilgisayara bağlanabilir. Elektronik devre
kesicilerimizin anmaakımı ayar sahaları oldukça geniştir. İşletme akımı
nominal akımın(0,4-1) katı arasında ayarlanabilmektedir.
Bir devre kesicinin en önemli parçası kontaklarıdır. Kesicilerdekesilen
ve taşınan akım değerleri ile konstrüksiyon göz önüne alınarakkontak
alaşımı belirlenir. Daha çok gümüş, grafit, nikel ve wolframalaşımlı
kontaklar kullanılır. Sabit kontaklarda daha yumuşak yapıdaolan
gümüş-grafit, hareketli kontaklarda ise daha sert bir alaşım
olangümüş-wolfram kullanılmıştır. Federal devre kesicinin
hareketlikontakları %50 gümüş %50 wolfram alaşımlı, sabit kontakları
%95 gümüş%5 wolfram alaşımlı olarak imal edilmektedir. Ayrıca
hareketlikontakların yapısı bombelidir. Her açma kapamada bombeli ve
sertalaşımlı kontaklar, yumuşak sabit kontaklar üzerinde yer yapar.
Busayede iyi bir örtüşme sağlanarak en düşük geçiş direnci
oluşturulmayaçalışılmıştır.
Hareketli kontaklar sabit kontaklardan ayrılırken kontaklar arsında
birsüre havadan akım akmaya devam eder. Oluşan bu arkın kısa
süredesöndürülmesi gerekir. Devre kesicinin kontakları üzerine
yerleştirilenseperatörler sayesinde, oluşan arkın kısa sürede
söndürülmesi sağlanır.Arkın etrafında oluşan manyetik alan, oluşan arkı
seperatörlere doğruiter. Böylece arkın boyu uzar ve incelir, seperatör
plakaları arasındabölünerek kopar. Federal Elektrik Devre Kesicilerde,
seperatör yanduvarlarında kullanılan malzemenin özelliğinden dolayı,
arkınoluşturduğu yüksek sıcaklık neticesinde bir gaz çıkar. Bu çıkan
gazınarkın söndürülmesinde önemli bir etkisi vardır.
Federal Elektrik Kompakt Şalterin gövde ve kapak malzemesi
ULstandardına göre (Vo) yanmazlık sınıfına giren cam elyaflı
polyesterreçinesi litaratürde BMC adı verilen malzemeden
yapılmıştır.160 Csıcaklığa sürekli olarak dayanabilen bu malzeme
mekanik ve elektrikselmukavemeti çok yüksektir. Dielektrik dayanımı
bakalit malzemeler için300kV/cm iken bu değer BMC malzemede 400–450
kV/cm ‘dir.
Federal Elektrik Kompakt şalterlerin diğer şalterlerden ayıran enönemli
özelliklerinden biri de LİMİTÖR özelliğidir. Limitörlü şalterdekısa
devrenin oluşturduğu manyetik alan sabit ve hareketli
kontaklarıntasarımından dolayı kontaklar arasında zıt bir kuvvet
oluşturur. Bukuvvet hareketli kontağı sabit kontaktan kısa devrenin
birincimilisaniyesinden itibaren ayırmaya başlar. Kısa devrenin
başlamasıylaaynı anda harekete geçen manyetik salıcılar ise; kesici
mekanizmasınıoff pozisyonuna ve kesici kolunu da trip pozisyonuna
getirir. Hareketlikontağı sabit kontaktan ayıran akım beklenen kısa
devre akımının sekizhatta onda biri kadar düşük bir akımdır. Beklenen
kısa devre akımı;limitör özelliği olmasaydı devreden sürekli geçecek bu
da şalterinkoruduğu devreye zarar verecektir. Aynı zamanda limitör
özelliğişalterin 10–20 ms olan kısa devre açma süresini 5 ms’ lere
kadardüşürür. Bu özellik sayesinde oluşan kısa devre akımı; tepe
değerininonda biri mertebesinde ve 5 ms gibi daha kısa bir sürede
geçecektirbuda şalterin bağlı olduğu devredeki milyarlarca lira
değerindekitrafoları, kabloları ve cihazları koruyacaktır. Meydana
gelen arklardaha düşük seviyede kaldığı için hayati emniyet garanti
altınaalınacaktır. Termik ve manyetik korumanın yanı sıra limitör
özelliği enönemli koruma sistemidir.
Federal Devre kesiciler koruyacakları cihazlar veya yüklere göre üç
tipolarak imal edilmektedir. Devre kesicinin aşırı akım
salıcılarıkorunacak cihazın karakteristik özelliklerine göre
birbirindenfarklıdır.
Motor Korumalı Tip
Motorlar ilk kalkış anında kısa süreli çok yüksek akım çekerler.
MotorKorumalı tipte manyetik ayar sahası 8-12 katı arasında
ayarlanmıştır.
Jeneratör Korumalı
Tip Jeneratörlerde oluşabilecek kısa devre akımları çok düşükdeğerlerde
olduklarından jeneratörlerin korunması için kullanılacakdevre kesicinin
manyetik ayarları (3-5) In arasında ayarlanmıştır.
Standart Tip
Motor ve jeneratör devrelerinin dışında kullanılan kesicilerin kısadevre manyetik ayar sahaları (4-8) In arasında ayarlanmıştır.
Federal Elektrik devre kesicileri amper değeri olarak 16A’ den 2500
A’ekadar geniş bir üretim yelpazesine sahiptir. 1000 A’ e kadar
termikmanyetik ,2500 A ‘e kadar elektronik tipte imalat
yapılmaktadır.Elektronik tip devre kesicilerin işletme akımı ve ani
açma akımı ayarsahaları termik manyetik devre kesicilere göre daha
geniştir. Bunedenle 400 A ve 630 A için hem termik manyetik hem de
elektronik tipteolmak üzere üretimi yapılmaktadır. 16 A’ den 125 A’e
kadar S 100 serisidediğimiz ebatları daha küçük ve ekonomik tip
şalterler 25 kA olarak,ayrıca Türkiye de imalatı sadece Federal
Elektrik ’te yapılan 35 kA ve65 kA kesme kapasitelerinde 16A’den 225 A
‘e kadar monofaze şalterlerde üretilmektedir. İmalatçı yerli firma
olmamız neticesinde müşterilereözel çözümler sunabilmekte, müşteri
hizmetleri departmanı ile tümkullanıcılarımızın arıza,yedek parça,
teknik servis vb.gibiihtiyaçlarına cevap verebilmekteyiz.
Devre kesicilerde dikkat edilmesi gereken en önemli özelliklerden
biride şüphesiz devre kesicinin kısa devre kesme kapasitesidir.
Devrekesicilerle ilgili standart TS EN 60947-2’nin testlerinde de en
önemlideneyleri Icu ve Ics testleri oluşturmaktadır. Icu yani
standartlardakiadıyla “ beyan nihai kısa devre kesme kapasitesi” ,
şalterin iki kezmaksimum keseceği kısa devre akımıdır. Yani Icu=35kA
olarak beyanedilen kısa devre kesme kapasitesi 35kA(35.000 A) ‘lik kısa
devreolduğunda şalterin görevini yerine getirmesini (açması) ve
akabindekısa devre hali devam ederken şalter kurulduğunda tekrar açma
yapmasınıve dielektrik dayanım doğrulanması, aşırı yük
salıcılarınındoğrulanması gibi bir dizi deneyden başarılı çıkmasını
ifade eder.
Ics’ de yukarıda belirtilen manevra sayısı üçtür. Yani şalterin dayanabileceği üç kısa devre akımının maksimum değeridir.
Kısa devre kesme kapasitesi büyük olan devre kesicinin elektriksel
ömrüde uzundur. Yani 16 kA’lik bir devre kesicinin elektriksel ömrü ile
35kA’lik devre kesicinin elektriksel ömrü aynı değildir. Federal
Elektrikdevre kesicileri 35kA ve 65 kA kesme kapasiteli olarak
üretimiyapılmaktadır.
Sistemin kısa devre kesme kapasitesine uygun devre kesici
seçilmemesihalinde can kaybı, yangın, enerji kesintisi, cihazların
zarar görmesi,arızaların artması gibi bir çok olumsuz ve kötü sonucun
oluşacağıaşikardır. Artık evelerimizde kullandığımız otomatik
sigortalar bile 10kA kesme kapasitesine sahipken bir tesiste kullanılan
şalterlerin kesmekapasitelerinin 35kA şalterin altında olmaması
gerekmektedir. Şalterinkısa devre kesme kapasitesini, kullanılacağı
yere göre hesaplanaraktespit edilmesi ve bir üst değerin seçilmesi size
tavsiyemiz olacaktır.
Bunun yanı sıra Federal Elektrik kompakt şalterlerini toroidal
trafo,kaçak akım rölesi ve açtırma bobini kombinasyonu yaparak kaçak
akımkoruma veya yangın koruma şalteri olarak kullanmakta mümkün.
Devrekesiciye açtırma bobini veya düşük gerilim bobini takarak ve
çeşitliröle kombinasyonları kullanarak farklı işlevlerde de
kullanabiliriz. |
|
|
Yorum Yazılmamış... |
Sponsor Bağlantılar |
|
|
|
+ En Çok Okunanlar |
|
+ Yeni Eklenenler |
|
+ Rastgele |
|
|
|
|
|
|
|
|
Ana Sayfa
