|
|
Evlerde,işyerlerinde ve sanayilerde elektrikli aletlerin kullanımının
artmasıberaberinde kaçak akımların oluşma riskini de artırmaktadır.
Bununlaberaber, her yıl bir çok kişi elektrik kazalarının kurbanı olmakta veyangınların %40 'ı elektrik
enerjisinin hatalı kullanımı sonucundameydana gelmektedir. Bu yüzden
bir çok ülkede ve ülkemizde kaçak akımkoruma cihazlarının kullanımı
zorunlu hale getirilmiştir. Elektrikakımının ve geriliminin insanlar
üzerinde ne gibi etkilere sebebiyetvereceği ve hangi değerlerin sınır
değerler olduğu aşağıda verilmiştir.
Akım büyüklüğünün etkisi:
Herhangibir yalıtım hatası bulunan elektrik
cihazına veya direk enerjialtındaki iletkenlere temas eden kişinin
vücudu üzerinden elektrikakımı geçer. Akımın vücuttan geçişi ile
meydana gelen tehlikenin önemibirçok etkene bağlıdır. Bunların
başlıcaları; -Akım değeri -Akımıngeçiş süresi -Vücutta izlediği yoldur.
insan vücudundan geçecek olan akımın etkileri;
1-10 mA Karıncalanma hissi
10 mA Kasılma başlaması (Kişi iletkene Yapışabilir.)
20-30 mA Diyafram kasılması (Solunum yolu tıkanma riski)
70-100 mA 500 mA Kalbin titremeye başlaması ve düzensizleşmesi Kalbin
durması ve ölüm Buradan da görüldüğü gibi akımın çok küçük değeri bile
kalbin durmasına ve sonuçta kişinin ölmesine sebebiyet vermektedir.
Temas geriliminin etkisi:
Temasgeriliminin güvenlik eğrisi, hayat ile ölüm arasındaki sınırı
belirler.Bu gerilimin insan vücuduna zarar vermeyecek maksimum değeri,
kaçakakımın eşik değeri 25 mA kabul edilerek ve kişinin bulunduğu
ortamagöre değişen iç direncinden hesaplanır. Normal şartlarda yetişkin
birinsanın iç direnci 2 k£2 dur. Nemli ortamda bu direnç 1 k£2'a,
ıslakortamda ise 480 £2'a kadar düşer.
Çalışma prensibi:
Kaçakakım koruma şalteri şekil-3'de görüldüğü gibi faz veya fazlar ile
nötrçok hassas bir toroidal nüvenin içerisinden geçirilir. Gelen akım
iledönen akım arasında fark olmadığı sürece her şey normaldir ve
açtırmarölesi üzerinde sükunet halinin manyetik akısı akar. Fark
akımıoluştuğunda akım trafosu sekonder sargılarında indüklenen
gerilimnedeniyle açtırma rölesinin üzerindeki manyetik akı bozulur. Bir
yayile doğal mıknatısa bağlı mandal boşalır ve yayın kuvvetiyle
açtırmabobinine mekanik olarak açma sinyalini verir. Açtırma bobini ise
anakontakları açarak elektriği keser. Bu işlem 30 ms'nin
altındagerçekleşir. Basit gibi görülen bu mekanizma insan hayatı söz
konusuolduğu için yüksek bir teknoloji ürünü olmalı ve şalter aynı
işlemibinlerce kez, hatasız yapmalıdır.
Temasların tanımı:
Genel olarak iki tip temas tanımlanır. Bunlar direk temas ve endirek temas durumlarıdır.
A- Direkt temas:
Birinsanın, işletmeye tabi olan gerilim taşıyan parçalara direk
temasolayıdır (Şekil-4). Bu durumda kaçak akım, insan vücudu
üzerindentoprağa akarak devresini tamamlar. Temas geriliminin
yüksekdeğerlerinde (AC 50 V'dan büyük değerler için) vücuttan geçen
hataakımı ölümcül bir kazaya neden olabilir.
B- Endirek temas:
Gerilimaltında çalışan bir cihazda yalıtım hatasından dolayı bir
kaçakoluştuğunda, kaçak akım topraklama direnci üzerinden
devresinitamamlar. Bu durumda tesadüfen arızalı cihaza temas eden bir
insan,paralel olarak hata akımı devresine girer ve kaçak akımın bir
kısmı dainsan vücudu üzerinden toprağa akar (Şekil-5). Bu yüzden
endirek temasdurumlarında topraklamanın nasıl yapıldığı çok önemlidir.
kaçak akım koruma şalterleri, bağlı bulunduğu şebekede oluşan
herhangibir kaçak durumunda devreyi açarak güvenli bir koruma sağlar.
Kaçakakım koruma şalterleri, hayat koruma ve yangın koruma olmak üzere
ikişekilde üretilir.
1- Hayat koruma :
IEC60479-1 'e göre kaçak akımın 30mA değeri, insan sağlığı açısından
sınırdeğerdir. Kaçak akım koruma şalteri 30 mA (sınır değerinde)
veüstündeki değerlerde devrenin enerjisini ani olarak keserek güvenli
birkoruma sağlar.
Uygulama alanları :
1.Direk temaslara karşı korumada
2.Endirek temaslara karşı korumada
3.Tehlikeye açık olan bütün durumlarda (Şantiyeler, havuz, yat limanı v.s.)
2- Yangın koruma:
Kaçakakım değeri 300 mA'e ulaştığında, elektrik
arkının oluşturduğu ısıdandolayı yangın tehlikesi oluşmaya başlar.
Kaçak akım koruma şalteri,kaçak akımın 300 mA eşik değerinde ve
üstündeki değerlerde mal ve cangüvenliği açısından devrenin enerjisini
keserek, güvenli bir korumasağlar.
Uygulama alanları :
1. Yangın riski olan yerlerde
2. Endirek temaslara karşı korumada
Nedensiz açmalara karşı koruma :
kaçak akım şalterleri gerilimden bağımsız çalışır. Böylece kaçak
akımkoruma şalteri yıldırım düşmesi sonucu oluşan aşırı
gerilimlere,anahtarlama durumundaki aşırı gerilimlere ve yüksek
kapasitifdevrelerin kapanması sonucu meydana gelen açmalara karşı
korunmuşlardır.
Montajda dikkat edilecek hususlar:
Kaçakakım koruma şalterinin doğru ve güvenli bir şekilde koruma
yapabilmesiiçin montajda dikkat edilecek hususlar şöyle özetlenebilir;
� Kofrelereyangın koruma, sayaç kolon
devrelerine ise hayat koruma eşikli, amperdeğerleri yeterli büyüklükte
olan kaçak akım koruma şalterlerikullanılmalıdır.
� Nötr iletken izole olarak çekilmeli ve hiçbir yerde (şalter ile yük arasında) topraklanmamalıdır.
�2 kutuplu kaçak akım koruma şalterinde
faz ve nötr iletkeni, 4 kutuplukaçak akım koruma şalterinde tüm fazlar
ve nötr iletkeni şalter ileirtibatlandırılmalıdır.
� Kaçak akım koruma şalterinden geçen akım, şalterin nominal akımını aşmamalıdır.
�Topraklama direnci, 30 mA'lik kaçak akım
koruma şalteri için max 2160 Q300 mA'lik, kaçak akım koruma şalteri
için de max 216 n olmalıdır.
� Tesisatabağlı kaçak akım koruma
şalterinin çalışmasını kontrol etmek için, test"T" butonuna basınız.
Cihaz devreyi açmalıdır. Cihazı test etmek içinfaz-nötr iletkenleri
kesinlikle kısa devre edilmemelidir.
Uyarı:
Kaçakakım koruma şalteri mutlaka besleme geriliminden bağımsız olmalı,
yanielektronik olmamalıdır. Elektronik kaçak akım koruma şalterleri
beslemegerilimine ihtiyaç duydukları için nötr hattında bir kopukluk
olmasıdurumunda çalışamazlar ve koruma yapamazlar. Bu nedenle
elektronik tipkaçak akım koruma şalterlerinin Türkiye'de kullanımı,
Bayındırlık veİskan Bakanlığı ve TSE tarafından yasaklanmıştır. |
|
Ana Sayfa
